را فاش كرده ، عصا را به او داد . قيصر هراسان و بدگمان شد و پنداشت ، كه شهروراز او را فريفته است . پس لشكر را بازپس برد ، و خسرو ، كه اين واقعه را پيش‌بينى كرده بود ، به اين ترتيب از دشمنى صعب رهايى يافت « 1 » . برجسته‌ترين صفات خسرو ميل بخواسته و تجمل بود . در سى و هشت سال ايام سلطنت خود گنجها آكند و تجملات فراهم آورد . در سال هيجدهم سلطنت ( سنه 8 - 607 ) مالى ، كه خسرو بگنج جديد ، خود در تيسفون نقل كرد ، قريب 468 ميليون مثقال زر بود « 2 » . كه اگر هر درهم . ساسانى را يك مثقال بگيريم ، تقريبا معادل 375 ميليون فرانك طلا مىشود . از اين گذشته مقدار كثيرى جواهر و جامه‌هاى گرانبها داشت ، كه بيشتر از عجايب روزگار بود « 3 » . بنابر تخمينى ، كه خسرو بعد از سقوطش از مال و گنج خود كرده است و تفصيل آن بعدا خواهد آمد ، دارايى او خيلى بيش از ميزانى بود ، كه فوقا مذكور افتاد بعد از سيزده سال سلطنت ، در

--> ( 1 ) - افسانه‌هاى ديگرى راجع بخسرو و شهروراز در طبرى ، ص 9 - 1008 ، نلدكه ، ص 3 - 301 ؛ بيهقى ، ص 136 و بعد مذكور است . بين پادشاه و سردار بزرگش اختلافاتى موجود بود ، كه جزئيات آن بر ما مجهول است ، و منتهى بعصيان شهروراز شد ، كه شرح آن پايين‌تر بيايد . خسرو بوسيله جاسوسان ، يكى از روحانيان را ، كه در پايتخت مردم را بر دولت ساسانى ميشوراند ، شناخت و او را نزد حاكم شهر ديگرى فرستاد ، تا پس از تسكين شورش پايتخت او را به هلاكت رساند ( جاحظ ، كتاب التاج ، ص 98 ) . در كتب عربى ، كه نوع آن را « ادب » ميخوانند . قصصى راجع بخسرو دوم ديده مىشود ، كه صحت آن مشكوك است . مثلا در بيهقى ، ص 155 و ص 490 ، و محاسن منسوب بجاحظ ، چاپ فان فلوتن ، ص 21 . ( 2 ) - كه 48 مليون ( در 12000 كيسه 4000 مثقالى ) آن از سكه‌هاى عهد پيروز و كواذ بود . ( 3 ) - طبرى ، ص 1042 ، نلدكه ، ص 56 - 354 . طبرى گويد اين خزانه جديد را بهار حفرد خسرو ميخوانده‌اند ( مترجم )